Stijgende AI-factuur dwingt bedrijven tot volwassen AI-beleid

Stijgende AI-factuur dwingt bedrijven tot volwassen AI-beleid: waarom technologie alleen niet volstaat

De eerste golf van AI-adoptie werd gedreven door enthousiasme. Vandaag worden directieteams echter geconfronteerd met een nieuwe realiteit: oplopende AI-kosten, onduidelijke ROI en een groeiend aantal experimenten die niet per se uitgroeien tot structurele bedrijfsverbeteringen. Een recent artikel in De Tijd beschrijft hoe bedrijven wereldwijd worstelen met stijgende AI-facturen en de zoektocht naar de juiste balans tussen innovatie en kostenbeheersing.

Bij Select Advisory herkennen we deze evolutie. De uitdaging is echter groter dan stijgende tokenkosten alleen. De echte vraag luidt niet "Hoe maken we AI goedkoper?", maar "Hoe zorgen we ervoor dat AI duurzaam waarde creëert?". Onze ervaring leert dat succesvolle AI-implementaties zelden falen door de technologie zelf. Ze falen omdat organisaties onvoldoende voorbereid zijn op de organisatorische verandering die AI met zich meebrengt.

Van AI-hype naar AI-realiteit

In een artikel van De Tijd op zaterdag 27/6, wordt de situatie treffend samengevat: "Veel van onze klanten hebben hun IT-budgetten vooraf vastgelegd, maar stellen nu al vast dat die drie tot tien keer hoger uitvallen dan voorzien." Dat is geen uitzondering meer. Bedrijven experimenteren massaal met generatieve AI, copilots en AI-agents. Waar een eenvoudige chatbot aanvankelijk slechts enkele euro's per gebruiker kostte, leiden geavanceerde toepassingen vandaag tot exponentieel stijgende tokenconsumptie en onverwachte facturen.

Zoals het artikel stelt: "De technologie laat steeds meer toe, en dat uit zich in het tokenverbruik." Dit is logisch, want meer mogelijkheden betekent immers langere prompts, complexere analyses, AI-agents die autonoom meerdere stappen uitvoeren, en steeds meer medewerkers die AI dagelijks gebruiken. AI wordt daardoor niet duurder per interactie, maar wel veel intensiever gebruikt. En wanneer technologie efficiënter wordt en een grondstof (in dit geval de technologie) goedkoper wordt, stijgt het totale gebruik vaak sneller dan de kost per eenheid daalt (Jevons-paradox).

Hoewel het artikel heel sterk de nadruk legt op kostencontrole, zit de echte uitdaging volgens ons niet in de AI-factuur, maar is er een groter probleem. Namelijk dat veel organisaties de "AI boot" niet willen missen en daarom zo snel mogelijk van start gaan, zonder zich te beraden over een aantal fundamentele vragen:

• Welke processen willen we werkelijk verbeteren? Waar creëert AI aantoonbare bedrijfswaarde? Welke beslissingen mogen door AI ondersteund worden? Wie is eigenaar van de AI-output? Welke data vertrouwen we eigenlijk?

Dit maakt dat (kleine en grote) investeringen, op korte, middellange en lange termijn niet altijd de voordelen meebrengen die men ervan had verwacht. AI projecten mislukken dan ook zelden door de technologie, ze mislukken door onvoldoende governance, onduidelijk eigenaarschap en een gebrek aan organisatorische volwassenheid.

Een aantal tips en aandachtspunten die wij binnen Select Advisory aan onze klanten meegeven:

1) Garbage in, garbage out

Vaak blijft de klassieker "Garbage In, Garbage Out" het grootste struikelblok, ook voor AI. Een belangrijk inzicht uit onze eigen expertise is dat AI nooit beter kan zijn dan de data waarop ze gebouwd wordt. En dat een AI die processen automatiseert met slechte of onbetrouwbare data, sneller fouten maakt of zelfs fouten automatiseert. Toch investeren veel organisaties vandaag veel tijd en financiële middelen in AI-modellen terwijl hun data:

• verspreid zit over verschillende systemen;

• verschillende definities hanteert;

• onvoldoende eigenaarschap kent;

• niet betrouwbaar genoeg is voor geautomatiseerde besluitvorming.

Als een organisatie (één van) deze issues dient aan te vinken, is de kans op "Garbage In, Garbage Out" groot en loopt men het risico dat AI niet de kwaliteiten versnelt, maar wel de foutenlast.

2) De AI-discussie hoort thuis in de directiekamer

In het artikel van de Tijd wordt AI vaak benaderd vanuit IT-budgetten. Maar wij zijn van mening dat dit vooral een strategische bestuursuitdaging is. Elke C-level executive kijkt immers vanuit een ander perspectief naar AI.

Voor de CEO bijvoorbeeld gaat de uitdaging over het creëren van concurrentievoordeel en schaalbare impact. Uiteraard wil de CEO vermijden dat men in eindeloze pilots terecht komt, of in een verzameling van losse experimenten zonder dat deze leiden tot nieuwe organisatorische capabilities. De CFO van zijn kant wil vooral weten hoe AI kan leiden tot aantoonbaar goedkopere, snellere of betere bedrijfsprocessen en wat de totale eindfactuur zal zijn. En de CHRO ligt of zou wakker moeten liggen van de impact op rollen, vaardigheden en leiderschap. Wij geven onze klanten mee dat voor een goede implementatie van AI volgende randvoorwaarden van belang zijn: medewerkers moeten AI leren vertrouwen, leiders moeten beslissingen durven nemen op basis van data en last but not least: organisaties moeten nieuwe competenties ontwikkelen of durven ontwikkelen om hier mee om te gaan. Zonder deze aanpassingen, blijf de technologie gewoon technologie.

3) Transparantie wordt de nieuwe succesfactor

Een opvallend onderdeel uit het artikel van De Tijd gaat over organisaties die hun AI-verbruik zichtbaar maken. En dit is inderdaad een belangrijke evolutie, omdat je maar kan sturen wat je meet. Maar transparantie stopt niet bij tokengebruik. Transparantie betekent ook dat elke organisatie het antwoord heeft op de volgende vragen:

• Waar wordt AI gebruikt? Welke processen leveren werkelijk waarde op? Welke AI-modellen zijn geschikt voor welke toepassingen? Waar zitten de grootste risico's? Welke businesscases verdienen verdere investering?

Pas wanneer die vragen beantwoord zijn, ontstaat echte AI-governance.

4) Minder technologie, meer strategie

"Voor een ritje naar de supermarkt hoef je ook niet per se je Ferrari uit de garage te halen." Een mooie quote die ook op het hele AI gebeuren van toepassing is. Want hoewel niet elke taak het krachtigste of duurste model vereist, bestaat er een risico dat veel van de medewerkers vandaag zware AI-modellen gebruiken voor eenvoudige taken zoals samenvatten, schrijven van e-mails, vertalen van documenten en/of eenvoudige analyses.

Een doordachte modelstrategie kan dan ook de AI-kosten aanzienlijk reduceren zonder kwaliteitsverlies en hoeft niet enkel af te hangen van het meten en reactief opvolgen van onterecht gebruik van tokens. Opnieuw, dit vereist beleid.

Dit is dan ook waar wij met Select Advisory onze klanten helpen: met het opzetten van Sustainable AI for Process Excellence. We begeleiden organisaties niet enkel bij het implementeren van AI, maar wel met het duurzaam laten werken van AI. En wij vertrekken daarbij vanuit één belangrijk uitgangspunt: AI werkt pas wanneer de organisatie er klaar voor is. Daarom starten wij nooit met een AI model, maar wel met de fundamenten:

• Hoe staat de organisatie ervoor (bv. via een AI & Data Readiness Scan),

• Analyse van processen met de hoogste businesswaarde,

• Evaluatie van data maturity, governance en eigenaarschap,

• Uitwerken van een degelijke business case, change management en begeleiding van de implementatie,

• Gefaseerde implementatie met meetbare resultaten.

Zo vermijden organisaties de klassieke valkuil van "Technology Push", waarbij technologie sneller wordt ingevoerd dan de organisatie kan volgen.

Het artikel in De Tijd eindigt met drie eenvoudige aanbevelingen: 1) gebruik AI voor de juiste taken; 2) werk op de juiste manier; en 3) kies het juiste model.

Wij onderschrijven die aanbevelingen volledig, en denken dat duurzame AI nog een vierde stap vereist: "Zorg ervoor dat de organisatie klaar is om AI werkelijk te benutten". Uiteindelijk ligt de grootste winst niet in goedkopere tokens, maar in betere processen, betere beslissingen en organisaties die AI niet langer zien als een technologieproject, maar als een strategische transformatie.

Conclusie

De stijgende AI-factuur is geen probleem dat opgelost wordt door simpelweg goedkopere modellen te kiezen. Ze is een signaal dat organisaties een volgende maturiteitsfase ingaan. Wie AI duurzaam wil inzetten, moet verder kijken dan technologie alleen en investeren in governance, datakwaliteit, eigenaarschap en veranderkracht. Bij Select Advisory geloven we dat AI pas echt waarde creëert wanneer technologie, processen, data en mensen samenkomen in één geïntegreerde aanpak. Niet de hoeveelheid AI bepaalt het succes, maar de kwaliteit van de organisatie die ermee werkt. Dat is de essentie van duurzame AI die waarde creëert.